Viên chức có được thành lập doanh nghiệp không? Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm, đặc biệt là các đối tượng viên chức như giáo viên, bác sĩ có mong muốn khởi nghiệp hoặc tham gia vào hoạt động kinh doanh. Để trả lời chính xác, chúng ta cần tìm hiểu các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Viên chức, Luật Phòng, chống tham nhũng và Luật Doanh nghiệp.
Bài viết của Luật sư Khánh sẽ phân tích chi tiết các quy định này, giúp bạn đọc hiểu rõ về quyền và nghĩa vụ của viên chức trong hoạt động kinh doanh.
1. Viên chức là ai?
Trước khi đi sâu vào việc viên chức có được thành lập doanh nghiệp không, cần làm rõ khái niệm “viên chức”. Theo Điều 2 Luật Viên chức 2010, viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Đối với Luật Viên chức số 129/2025/QH15 (Luật Viên chức 2025) bổ sung thêm ngân sách chi trả lương cho viên chức “từ nguồn thu hợp pháp khác theo quy định pháp luật“.
Đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội thành lập, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Viên chức bao gồm nhiều đối tượng, chẳng hạn như giáo viên trong các trường công lập, bác sĩ tại các bệnh viện công, giảng viên các trường đại học công lập và các cán bộ làm việc trong các đơn vị sự nghiệp khác.
Viên chức được phân loại dựa trên chức danh nghề nghiệp, vị trí việc làm và mức độ phức tạp của công việc. Việc xác định đúng đối tượng là viên chức có ý nghĩa quan trọng để áp dụng các quy định pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ, trong đó có quyền tham gia hoạt động kinh doanh.
Tính chất công việc của viên chức thường gắn liền với việc cung cấp dịch vụ công, đảm bảo lợi ích chung của xã hội, do đó các quy định pháp luật về việc thành lập và quản lý doanh nghiệp đối với đối tượng này thường có những điểm khác biệt so với các đối tượng lao động thông thường.
2. Giải đáp: Viên chức có được thành lập doanh nghiệp không?
Câu trả lời cho việc viên chức có được thành lập doanh nghiệp không là KHÔNG ĐƯỢC PHÉP, nếu xét về quyền thành lập và quản lý trực tiếp doanh nghiệp. Quy định này được ban hành nhằm mục đích đảm bảo tính công bằng, minh bạch và phòng ngừa tham nhũng trong khu vực công. Pháp luật Việt Nam có những quy định rõ ràng về các hành vi bị cấm đối với viên chức, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh doanh.
Tuy nhiên, Luật Viên chức năm 2025 đã điều chỉnh phạm vi tham gia vào các hoạt động kinh tế của viên chức. Tôi sẽ cập nhật các điều chỉnh này ở phần sau.
2.1. Quy định về các hành vi bị nghiêm cấm
Căn cứ Điều 14 Luật Viên chức năm 2010, khoản 2 Điều 17 của Luật Doanh nghiệp 2020 và Điều 20 của Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, viên chức không được phép giữ chức danh quản lý, điều hành doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã, trừ một số trường hợp được quy định rõ. Các quy định này nhằm ngăn chặn viên chức trực tiếp tham gia vào việc quản lý, điều hành các hoạt động kinh doanh mà có thể dẫn đến xung đột lợi ích với vị trí công tác của mình.
Luật Doanh nghiệp 2020 quy định các đối tượng không được thành lập và quản lý doanh nghiệp, trong đó có cán bộ, công chức, viên chức theo Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức. Điều này đồng nghĩa với việc, một viên chức không thể đứng tên là chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh của công ty hợp danh, chủ tịch hội đồng thành viên, thành viên hội đồng thành viên, chủ tịch công ty, tổng giám đốc hoặc giám đốc, thành viên ban kiểm soát của công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần.
2.2. Lý do viên chức không được điều hành công ty
Việc luật pháp cấm viên chức điều hành doanh nghiệp xuất phát từ những lý do cơ bản và vô cùng quan trọng nhằm đảm bảo sự liêm chính, công bằng của bộ máy nhà nước. Đầu tiên, quy định này nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích. Nếu viên chức vừa làm việc trong cơ quan nhà nước vừa điều hành doanh nghiệp, họ có thể lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để trục lợi cho doanh nghiệp riêng, gây ra sự cạnh tranh không lành mạnh và mất công bằng trong môi trường kinh doanh.
Thứ hai, việc cấm này giúp ngăn chặn hành vi tham nhũng, lạm dụng chức vụ quyền hạn. Viên chức có quyền tiếp cận thông tin, chính sách, quy hoạch và các nguồn lực công. Nếu được phép kinh doanh, nguy cơ lạm dụng những thông tin và vị thế này để thu lợi bất chính là rất cao. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của đội ngũ viên chức mà còn làm suy yếu niềm tin của người dân vào bộ máy hành chính công.
Thứ ba, quy định góp phần đảm bảo tính khách quan và hiệu quả trong công việc. Viên chức cần tập trung hoàn toàn vào nhiệm vụ chuyên môn của mình tại đơn vị sự nghiệp công lập, phục vụ lợi ích chung của xã hội. Nếu phải chia sẻ thời gian và tâm sức cho hoạt động kinh doanh riêng, chất lượng công việc công có thể bị ảnh hưởng, làm giảm hiệu suất hoạt động của các đơn vị sự nghiệp.
3. Các trường hợp viên chức được tham gia vào doanh nghiệp
Mặc dù viên chức không được phép thành lập doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh hoặc trực tiếp tham gia quản lý điều hành, nhưng pháp luật vẫn có những trường hợp cho phép viên chức tham gia vào doanh nghiệp dưới hình thức khác. Đây là điểm quan trọng cần được làm rõ để tránh việc vi phạm vô ý đối với các quy định pháp luật.
3.1. Quyền góp vốn và mua cổ phần
Viên chức có quyền góp vốn, mua cổ phần tại các doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc góp vốn này phải đảm bảo không vi phạm các quy định hiện hành và không tham gia vào việc quản lý, điều hành doanh nghiệp đó. Cụ thể, viên chức có thể mua cổ phần của công ty cổ phần hoặc góp vốn vào công ty hợp danh với tư cách là thành viên góp vốn (không phải thành viên hợp danh).
Điều quan trọng là viên chức không được tham gia trực tiếp vào việc ra quyết định kinh doanh, điều hành hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp. Mục đích của việc cho phép góp vốn là nhằm khuyến khích viên chức tích lũy tài sản hợp pháp, tham gia vào thị trường vốn để tìm kiếm lợi nhuận, nhưng phải tách biệt hoàn toàn với vai trò công việc chuyên môn của họ. Việc góp vốn phải được thực hiện công khai, minh bạch và không được sử dụng nguồn vốn có nguồn gốc bất hợp pháp.
Để đảm bảo tuân thủ, viên chức cần tìm hiểu kỹ các quy định và lưu ý rằng quyền góp vốn không được phép chuyển hóa thành quyền quản lý hoặc gây ảnh hưởng lên hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp trong lĩnh vực có liên quan đến công việc chuyên môn hoặc phạm vi quản lý trực tiếp của viên chức. Việc này giúp đảm bảo nguyên tắc liêm chính, tránh xung đột lợi ích và lạm dụng chức vụ, quyền hạn.
4. Viên chức có được thành lập doanh nghiệp không theo Luật Viên chức 2025
Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, những quy định về viên chức có được thành lập doanh nghiệp không đã được điều chỉnh, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập, phát triển mạnh mẽ của đất nước.
Đặc biệt trong lĩnh vực khoa học công nghệ việc cho phép viên chức tham gia thành lập, quản lý doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Mục tiêu của phương án này là nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo, đưa các thành tựu khoa học vào ứng dụng thực tiễn, góp phần phát triển kinh tế – xã hội. Đây là một bước đi quan trọng nhằm tận dụng tối đa tiềm năng trí tuệ của đội ngũ viên chức, đặc biệt là các nhà khoa học, nhà nghiên cứu.
Chính vì vậy, tại khoản 3 Điều 13 Luật Viên chức cho phép viên chức được tham gia góp vốn, quản lý điều hành doanh nghiệp. Cụ thể:
Tuy nhiên, quy định này cũng đi kèm với những điều kiện chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch, tránh xung đột lợi ích. Chẳng hạn, việc thành lập doanh nghiệp có thể phải được sự chấp thuận của cơ quan quản lý, phải tuân thủ quy định về công khai tài sản, thu nhập, và không được sử dụng nguồn lực công để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc doanh nghiệp riêng. Các quy định chi tiết về phạm vi, điều kiện và giới hạn của quyền này sẽ được thể hiện rõ trong các văn bản hướng dẫn thi hành.
Việc này cho thấy xu hướng của pháp luật là cân bằng giữa việc nâng cao hiệu quả hoạt động của viên chức và việc kiểm soát các rủi ro phát sinh từ các hoạt động kinh doanh. Luật sư Khánh sẽ cập nhật các thông tin mới nhất về hướng dẫn thi hành Luật Viên chức năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
Đối với các doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài, điều kiện, quy trình thành lập có thể phức tạp hơn, bạn có thể tìm hiểu thêm về các quy định hiện hành tại thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi “Viên chức có được thành lập doanh nghiệp không?” là: Hiện tại, viên chức không được trực tiếp quản lý, điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, từ ngày 01/07/2026, viên chức được quyền góp vốn, tham gia quản lý, đều hành doanh nghiệp theo quy định của Luật Viên chức 2025.
Để đảm bảo tuân thủ pháp luật và tránh những rủi ro không đáng có, viên chức cần tìm hiểu kỹ các quy định liên quan hoặc tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia pháp lý. Đội ngũ Luật sư doanh nghiệp giỏi tại Luật sư Khánh luôn sẵn sàng hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc của bạn về các vấn đề pháp lý liên quan đến doanh nghiệp và viên chức. Hãy liên hệ với chúng tôi qua hotline 0989794794 để được tư vấn chi tiết và chuyên nghiệp.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Tùy theo hồ sơ, chứng cứ, thời điểm áp dụng pháp luật và tình tiết cụ thể của từng vụ việc mà hướng xử lý có thể khác nhau. Để được hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
